मुखपृष्ठ जीवनचरित्र स्वातंत्र्यलढा सहकार चळवळ सार्वजनिक कारकीर्द कालरेषा छायाचित्रे अभिवादन व्हिडिओ
03
सहकार चळवळ

सहकारातून
सामाजिक व आर्थिक
उन्नतीचा प्रवास

साखर कारखान्यापासून सूतगिरणीपर्यंत, ग्राहक भांडारांपासून पतसंस्थांपर्यंत, सर्वसामान्य शेतकरी व कामकरी यांच्या आर्थिक उन्नतीसाठी उभारलेले जाळे.

१९५९ पंचगंगा
अध्याय ०१
सहकार · संघटन · विकास

स्वातंत्र्यानंतर सहकाराकडे वाटचाल

स्वातंत्र्योत्तर काळात रत्नाप्पा कुंभार यांनी आपले लक्ष सहकार चळवळीकडे वळवले.

शेतकरी, कामकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांच्या आर्थिक उन्नतीसाठी विविध सहकारी संस्था, उद्योग आणि सेवा व्यवस्था उभारण्याच्या दिशेने त्यांनी कार्य केले.

या प्रयत्नांमधून सहकाराला केवळ आर्थिक व्यवहारांचे माध्यम न ठेवता, स्थानिक गरजा आणि सामूहिक सहभाग यांना जोडणारी विकासाची व्यवस्था म्हणून पुढे नेण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.

सहकार
प्रमुख सहकारी उपक्रम

पंचगंगा सहकारी साखर कारखाना

१९५९

ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना संघटित करून त्यांनी पंचगंगा सहकारी साखर कारखान्याची पायाभरणी केली.

या उपक्रमात शेतकऱ्यांच्या सहभागातून साखर उद्योगाशी संबंधित सामूहिक संस्थात्मक व्यवस्था उभी करण्यावर भर होता. १९५९ मधील सुरुवातीच्या टप्प्यांपासून पुढील काळातील नेतृत्वापर्यंत या प्रवासाची नोंद या कालरेषेत दिसते.

१३ मार्च १९५९

चाचणी गळीत समारंभ

पंचगंगा सहकारी साखर कारखान्याच्या प्रवासातील महत्त्वाचा प्रारंभिक टप्पा. या टप्प्याने पुढील गळीत हंगामासाठी कारखान्याच्या कार्यप्रवासाची सुरुवात दर्शवली.

०१ नोव्हेंबर १९५९

पहिला गळीत हंगाम

कारखान्याचा पहिला गळीत हंगाम सुरू झाला. हा टप्पा सहकारी साखर कारखान्याच्या प्रत्यक्ष कार्यप्रवाहातील महत्त्वाचा प्रारंभ मानला जातो.

११ जून १९८९

पुन्हा अध्यक्षपद

संचालक मंडळाच्या निवडणुकीत विजय मिळवत पुन्हा अध्यक्षपदाची जबाबदारी स्वीकारली. त्यामुळे पंचगंगा सहकारी साखर कारखान्याशी त्यांचा संस्थात्मक संबंध पुढील काळातही कायम राहिला.

स्थापना १९६३ ०६ डिसेंबर
कामगार · विणकरी · सहकार

शेतकरी-विणकरी सहकारी सूतगिरणी

इचलकरंजीच्या यंत्रमाग व्यवसायाशी निगडित कामगार व विणकरी बांधवांसाठी त्यांनी कोल्हापूर जिल्हा शेतकरी-विणकरी सहकारी सूतगिरणीची स्थापना केली.

या उपक्रमामुळे सहकाराची व्याप्ती साखर क्षेत्रापुरती मर्यादित न राहता कामगार, विणकरी आणि उद्योगाशी संबंधित घटकांपर्यंत विस्तारल्याचे या विभागातून स्पष्ट होते.

०६ डिसेंबर १९६३

कोल्हापूर जिल्हा शेतकरी-विणकरी सहकारी सूतगिरणीची स्थापना

अध्याय ०४

सर्वसामान्यांसाठी ग्राहक भांडारे

सर्वसामान्य ग्राहकांना रास्त दरात जीवनावश्यक वस्तू मिळाव्यात यासाठी ग्राहक भांडारांची उभारणी करण्यात आली.
ग्राहकांच्या दैनंदिन गरजांशी थेट जोडलेली ही व्यवस्था सहकाराच्या लोकाभिमुख स्वरूपाचा एक महत्त्वाचा भाग होती.

२४ जानेवारी १९६३
०१

कोल्हापूर सेंट्रल को-ऑपरेटिव्ह कंझ्युमर स्टोअर्स

कोल्हापुरातील सर्वसामान्य ग्राहकांसाठी सहकारी ग्राहक भांडार. ग्राहकांच्या दैनंदिन खरेदीच्या गरजांना सहकारी पद्धतीने सेवा देण्याच्या उद्देशाने हे भांडार उभारण्यात आले.

२५ जानेवारी १९६३
०२

इचलकरंजी सेंट्रल को-ऑपरेटिव्ह कंझ्युमर स्टोअर्स

इचलकरंजी परिसरातील ग्राहकांसाठी सहकारी भांडाराची उभारणी. स्थानिक ग्राहकांना त्यांच्या परिसरातच आवश्यक वस्तूंची सहकारी व्यवस्था उपलब्ध करून देणे हा या उपक्रमाचा केंद्रबिंदू होता.

अध्याय ०५

लोकाभिमुख उपक्रम

जनता
जनतेसाठी

जनता बाजार

लोकांच्या दैनंदिन गरजांसाठी
उद्देश

गरजेच्या वस्तू जनतेच्या जवळ

कोल्हापुरातील विविध भागांत जनता बाजार सुरू करण्यात आले. या माध्यमातून दैनंदिन गरजेच्या वस्तू लोकांच्या परिसराच्या जवळ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

एक संकल्पना

“जनतेच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी बाजार त्यांच्या जवळ असावा.”

०१
केंद्र

रुईकर कॉलनी

०३
केंद्र

राजारामपुरी

२८ फेब्रुवारी १९८६
आधुनिकीकरण

सहकारातून औद्योगिक विस्ताराकडे

पंचगंगा सहकारी साखर कारखान्याला इथिलीन केमिकल प्रकल्पासाठी सरकारची मंजुरी मिळाली.

या घटनेतून सहकारी साखर उद्योगाच्या पुढील औद्योगिक विस्ताराच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा नोंदवला गेला.

PROJECT 1986
अध्याय ०७

कार्याची दखल आणि सन्मान

२६ जानेवारी १९८५

पद्मश्री

भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले. हा सन्मान त्यांच्या सार्वजनिक कार्याची आणि विविध क्षेत्रांतील योगदानाची राष्ट्रीय पातळीवरील नोंद म्हणून या जीवनप्रवासात महत्त्वाचा ठरतो.

२८ मार्च १९८७

डी.लिट.

पुणे विद्यापीठाने त्यांना डी.लिट. ही सन्मान्य पदवी बहाल केली. या सन्मानामुळे त्यांच्या कार्याची शैक्षणिक आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील दखलही अधोरेखित झाली.